Historia

Historia Czarnogóry od prehistorii do dnia dzisiejszego

Najstarszym znanym ludem zamieszkującym tereny Czarnogóry było iliryjskie plemię Dokleatów i od nich właśnie pochodzi nazwa Duklja. Rzymianie, którzy przybyli na obszary pomiędzy rzekami Zetą i Moraczą przejęli to nazewnictwo. Terytorium od Boki Kotorskiej aż do Jeziora Szkoderskiego również stanowiło jedną z rzymskich prowincji, później nazywane Dalmacją. Po podziale Cesarstwa Rzymskiego dzisiejsza Czarnogóra znajdowała się w strefie wpływów Bizancjum.W VII w. Słowianie przybyli na ziemie w okolicach rzeki Moraczy i asymilowali się z miejscową ludnością iliryjską. W IX w. utworzyli Księstwo Zeta – od nazwy rzeki, która przepływa przez środkową część Czarnogóry. Tą nazwą w XII wieku posługiwało się państwo serbskie.

Po 1389 roku południowa część Królestwa Serbii, po wygranej przez Turków bitwie na Kosowym Polu przeszła pod władanie Otomanów. Pozostała część (północna) państwa serbskiego utrzymała częściową niezależność. Turcy od roku 1410 atakowali Zetę i w ostateczności w 1482 roku udało im się zdobyć twierdzę Žabljak, co doprowadziło do tego, że książę Ivan Crnojević wraz ze swoim ludem musiał uciekać na tereny dzisiejszego miasta Cetinje, gdzie założył nowy dwór i monastyr Świętej Bogurodzicy, do którego później przeniósł Zetskie biskupstwo. Podczas panowania jego syna – Ivana Crnojevića Djuradja – na terenie Cetinje została założona drukarnia w której 4 stycznia 1494 r. wydano pierwszą książkę w języku starocerkiewno-słowiańskim; „Oktoih prvoglasnik”. W 1516 roku ród Crnojevićów oddał rządy w ręce miejscowego zwierzchnika Kościoła Prawosławnego, który odtąd miał w państwie formalnie podległym Turkom władzę kościelną i świecką.

Pozostając pod wpływem państwa otomańskiego, mieszkańcy ziem czarnogórskich nie zaprzestali walk z okupantem. Wykazali przy tym duże umiejętności prowadzania wojny w górskim terenie, dzięki czemu wielokrotnie pokonywali silniejszego przeciwnika. W 1712 r. zmusili do odwrotu liczącą prawie 100 tys. żołnierzy armię Ahmeda Paszy. W 1767 roku, zaledwie 10-tysięczne oddziały obrońców starły się z dwunastokrotnie liczniejszymi napastnikami. Czarnogórcy wciągnęli Turków w góry, gdzie nękali ich przez pół roku. Efektem było wycofanie się wojsk otomańskich, które wprawdzie wróciły w 1796 r. i to w liczbie 30 tys., ale nie zdołały zwyciężyć.

W 1852 roku książę Danilo Njegoš zdecydował o podziale rządów władyki. Zachował władzę świecką, a kościelną przekazał bratu Mirkowi wyświęconemu na biskupa. Po zakończonej wojnie z Turkami i kongresie berlińskim w 1878 roku Czarnogóra odzyskała niepodległość.

W 1910 roku – w 50-tą rocznicę swojego panowania – Mikołaj Petrović ogłosił się królem, a Czarnogórę królestwem. Niestety koroną cieszył się zaledwie osiem lat, ponieważ po I wojnie światowej jego państwo przyłączono do nowoutworzonego Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców (tzw. SHS), rządzonego przez serbską dynastię Karadjordjewićów. W 1929 roku Królestwo zmieniło nazwę na Jugosławia.

6 kwietnia 1941 roku Jugosławia została zaatakowana przez wojska niemieckie. Po bombardowaniu Belgradu trwającym prawie 2 tygodnie, 18 kwietnia doszło do kapitulacji stolicy. Ciągle walczyły jednak oddziały partyzanckie dowodzone od 1941 r. przez Josipa Broza Tito. Po II wojnie światowej stanął on na czele rządu Federacyjnej Republiki Jugosławii. Jedną z jej sześciu republik stanowiła Czarnogóra.

Państwo rządzone przez Tito silną ręką zaczęło się rozpadać po jego śmierci, miało to miejsce w 1980 roku. Nastąpił kryzys gospodarczy i nieporozumienia między polityką prezydentów każdego regionu byłej Jugosławii. Pierwsza o podziale zaczęła mówić Słowenia, ale również i Chorwacja, które swoją niepodległość ogłosiły 25 maja 1991 roku. Odpowiedzią rządu w Belgradzie, na czele którego stał Slobodan Milošević (jego ideologia polegała na utrzymaniu dużego i mocnego państwa Jugosławii takim jakie ono było w czasach panowania Tito), było wkroczenie wojska na teren buntowniczych republik. Zaczęła się wojna, w wyniku której doszło do podziału Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii na Słowenię, Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Macedonię oraz ,,nową” Jugosławię (Federalną Republikę Jugosławii), składającą się z Serbii i Czarnogóry.

Podczas tej wojny – w 1992 roku – Rada Bezpieczeństwa ONZ nałożyła na nową Jugosławię ostre sankcje ekonomiczne. Nastąpiły lata kryzysu i wysokiej inflacji, podczas której za miesięczną pensję można było kupić jedynie bochenek chleba lub litr mleka. Bratobójcze walki zakończyły się w 1995 roku podpisaniem pokoju w Dayton. Pochłonęły ponad 200 tysięcy ofiar wśród cywilów, a republiki biorące udział w wojnie do dnia dzisiejszego odczuwają skutki recesji gospodarczej.

Po kilku latach względnej stabilizacji nowej Jugosławii rozpoczął się bunt kosowskich Albańczyków, którzy walczyli o niepodległość Kosowa. Reakcją Belgradu było ponowne wysłanie przez Miloševića wojska na teren „Kosmet-u” z nadzieją na powstrzymanie buntu i utrzymanie kolebki państwowości serbskiej w granicach Jugosławii. Odpowiedzią ze strony Europy na wydarzenia mające miejsce w południowej prowincji Serbii było bombardowanie dokonane przez samoloty NATO. Działania te zostały przeprowadzone bez zgody Rady Bezpieczeństwa ONZ. W wyniku nalotów zginęło ponad 2500 osób (w większości cywile), około 5000 zostało ciężko rannych, a straty materialne obliczono na ponad 30 miliardów dolarów. Bombardowanie trwało 78 dni. Czarnogóra po kilkunastu dniach bombardowania ogłosiła swoją neutralność, przyjmując jednocześnie uchodźców wojennych z terenów Kosowa.

W październiku 2000 r. wybory prezydenckie w Serbii wygrał demokrata Voislav Koštunica. Nowy serbski rząd kierowany przez premiera Zorana Dzindzicia, rozpoczął demokratyczne i gospodarcze reformy. Milošević został schwytany i wydany Hadze. Na początku 2001 roku prezydent republiki Czarnogóry Milo Djukanović zaczął mówić o oderwaniu Czarnogóry od Serbii. Premier Zoran Djindjić był nawet skłonny zgodzić się na ten plan, ale przeciw ostatecznemu rozpadowi Jugosławii zaprotestowała Unia Europejska – obawiano się, że w ślad za Czarnogórą podąży i Kosowo również ogłaszając niepodległość.

W marcu 2003 Djindjić został zastrzelony przez snajpera na zlecenie jednej z serbskiej mafii, której nie podobały się zapowiadane reformy. Po jego śmierci Serbia pogrążyła się w długim politycznym chaosie.

Negocjacje, prowadzone z władzami Serbii i Czarnogóry przez przedstawicieli Unii Europejskiej doprowadziły do powstania luźnej federacji obu republik. W marcu 2002 r. Serbia i Czarnogóra podpisały porozumienie, na mocy którego 4 lutego 2003 roku Jugosławia przestała istnieć – na trzy lata zastąpił ją związek dwóch republik o tymczasowej nazwie Serbia i Czarnogóra. Po tym czasie miała zapaść decyzja, czy Czarnogóra i Serbia będą nadal tworzyć federację, czy państwa zostaną rozdzielone. Obie części federacji miały wspólną armię i przedstawicielstwa zagraniczne. Każda miała jednak własną policję, system celny oraz walutę: Czarnogóra wprowadziła euro, a Serbia pozostała przy dinarze. Prowadziły także odrębną politykę gospodarczą – własność państwową podzielono, przyjmując zasadę, że składniki majątku znajdujące się na terenie Serbii przejmuje Serbia, a na terenie Czarnogóry – Czarnogóra. Od lipca 2004 r. Czarnogóra posiada własną flagę – złotego dwugłowego orła w koronie na czerwonym tle.

Już w odrębnym państwie 21 maja 2006 r. odbyło się referendum, w którym mieszkańcy mieli zdecydować o losie swego kraju. Za niezależnością Czarnogóry od Serbii opowiedziało się 55,5% głosujących, a przy czym minimalną liczbą głosów wymaganą do podjęcia decyzji o niepodległość było 55% (taki próg przyjęto po naciskach Unii Europejskiej).

3 czerwca 2006 roku na uroczystej sesji parlamentu Czarnogóry proklamowano niepodległość kraju. Prezydent Serbii Boris Tadić przesłał obywatelom Czarnogóry życzenia pokoju, stabilizacji i dobrobytu we własnym kraju. Tydzień później w Czarnogórze odbyły się pierwsze wybory członków nowego parlamentu. Wygrała je socjaldemokratyczna koalicja Milo Djukanovicia.

Rząd Czarnogóry chce, aby jednym z głównych źródeł dochodu kraju stała się turystyka. Zamierza zliberalizować gospodarkę w celu zapewnienia jej szybkiego rozwoju i ściągnąć do Czarnogóry kapitał zagraniczny. Jednym z priorytetów Czarnogóry jest też szybkie wejście do NATO i Unii Europejskiej. Plany wejścia Czarnogóry do Unii Europejskiej mogą napotkać jeszcze jedną przeszkodę – Unia nie zdecydowała jeszcze, czy poszczególne państwa bałkańskie mają być przyjmowane do Wspólnoty zaraz po spełnieniu przez nie warunków stawianym kandydatom, czy też wszystkie kraje byłej Jugosławii wejdą do Unii jednocześnie.

Do góry

Ulcinj

Według historycznych informacji Ulcinj jest jednym z najstarszych miast na wybrzeżu Adriatyku. Podejrzewa się, że miejscowość ma co najmniej dwa tysiące lat. Na tych terenach od wieków spotykały się kultury Zachodu i Orientu, co w Ulcinju jest widoczne na każdym kroku.

Najstarsze ślady osady pochodzą nawet z V wieku p.n.e., dlatego uważa się, że Ulcinj został założony przez Ilirów, naród posiadający indoeuropejskie korzenie. W czasach wolnego państwa iliryjskiego miasto przechodziło swój „złoty wiek”. Pierwszą, odnotowaną nazwą Ulcinja było Colchinijum, którą otrzymał od starego greckiego plemienia; Colchidiani.

Ulcinjem do 163 roku p.n.e. władało iliryjskie plemię Olciniatas, które później zostało podbite przez Rzymian, od tego momentu zmienia się nazwa miejscowości na Olcinijum. W czasach Cesarstwa Ulcinj otrzymał prawa miejskie, a nawet specjalne przywileje dzięki temu stał się stolicą tzw. Municipium. Po podziale Imperium Rzymskiego tereny dzisiejszej Czarnogóry oraz samo miasto przeszło pod władzę Wschodniego Cesarstwa, a mieszkańcy przyjęli chrześcijaństwo.

Ze względu na swoje specyficzne położenie geograficzne (w dużej zatoce) oraz dzięki sprzyjającemu klimatowi Ulcinj wielokrotnie stawał się celem walk różnych mocarstw. To najbardziej na południe wysunięte miasto Czarnogóry również wielokrotnie było niszczone i ponowie fortyfikowane przez cesarzy bizantyjskich, Nemanjiców, Wenecjan oraz Turków.

W roku 1183 Ulcinj przeszedł pod serbskie panowanie, kiedy został jednym z najsilniejszych i najlepiej prosperujących portów na wybrzeżu. W tym okresie, na terenie miasta we względnej zgodzie żyli Słowianie, Albańczycy oraz obywatele Bizancjum. Pod koniec XIII wieku na Ulcinj napadli Mongołowie, ale nie udało mi się przedostać za mury Starówki. Po upadku Królestwa Serbskiego, w 1405 roku władzę przejęli Wenecjanie, aby w 1571 roku oddać ją Turkom. Porównując z historią innych nadmorskich miast Czarnogóry, Ulcinj i tak późno dostał się pod otomańskie panowanie, bo o prawie 90 lat później niż np. Herceg Novi (1482).

W czasach tureckich miasto zachowało swoją fortyfikację, jednakże otrzymało typowy orientalny wygląd. W niedługim czasie powstały w Ulcinju łaźnie, meczety oraz inne typowe dla islamu budowle. Mimo takich zmian miasto ciągle było ważnym ośrodkiem portowym, z którego wypływały statki w kierunku Lewantu oraz zachodniej części Morza Środziemnego. Po wypędzeniu Turków z tych terenów (patrz-Historia Czarnogóry), w czasach niepodległej Czarnogóry (1878-1918), w Ulcinju było „zarejestrowanych” 107 żaglowców.

Warto również wspomnieć, że miasto było słynną ostoją piratów; po Kandiskiej wojnie (1669), ponad 400 piratów z terenów dzisiejszej Tunezji oraz Algierii wybrało Ulcinj jako swoje „gniazdo”. Taką niechlubną tradycją miasto cieszyło się aż do końca XVIII wieku.

Po prawie 300 latach, decyzją Kongresu Berlińskiego z 1878 roku, Ulcinj znalazł się w nowym państwie Czarnogóry. Mimo tego, że pierwszy król Nikola Petrović Njegosz w czasach swojego panowania przesiedlił tutaj dużą część chrześcijańskiej ludności, większość mieszkańców miasta stanowili muzułmanie.

Ulcinj w dużym stopniu ucierpiał podczas II wojny światowej – okupowany od 1941 roku przez Włochów, a później również przez Niemców, został wyzwolony przez wojska partyzanckie Josipa Broz Tito. W swojej powojennej historii Ulcinj raz jeszcze przeżył ciężkie chwile, kiedy w roku 1979 silne trzęsienie ziemi zniszczyło Starówkę. Ślady są widoczne jeszcze dziś.

Ulcinj jest jedynym dużym miastem na wybrzeżu Czarnogóry, w którym ciągle miesza się Zachód z Orientem, a w krajobrazie miasta co chwilę figurują minarety. Jest to miejscowość o wielokulturowej i wielowyznaniowej strukturze.

Ulcinj – Legendy

Z Ulcinjem związanych jest wiele legend. Nie są to jednak legendy, które odwołują się do czasów założenia miasta. Różnego rodzaju opowieści powstały, kiedy Ulcinj stał się stolicą piratów na terenie Adriatyku. Oczywiście nie zajmowali się oni tylko i wyłącznie rabowaniem statków, ale również handlem niewolnikami. Jedną z najbardziej „znanych” osób, która w takim charakterze przebywała w Ulcinju był słynny hiszpański pisarz Cervantes!!! Mawia się, że jako więzień został sprzedany na terenie Afryki, a później dziwnym trafem dostał się do Czarnogóry.

Wielu mieszkańców miasta przywołuje jako ciekawostkę turystyczną czasy, kiedy w roku 1878 w Ulcinju żyło ponad 100 Murzynów, którzy zostali sprzedani przez piratów jako niewolnicy i w ostateczności osiedlili się tutaj na stałe. Natomiast najbardziej znanym piratem, o którym krąży tysiące legend i każdy mieszkaniec Ulcinja „coś” o nim wie, był Lika Ceni. W czasie wolnym podpytajcie się o niego miejscowych…

Do góry

Stari Bar

Ruiny te znajdują się około cztery kilometry od miejscowości Bar, u podnóża masywu Rumija (1593 m n.p.m.) oddzielającego wybrzeże od Jeziora Szkoderskiego. Historia Starego Baru do końca XIX wieku jest w większości identyczna jak pozostałej części Czarnogóry. W 1878 roku podczas ataku Czarnogórców, miasto zniszczył masowy ostrzał artyleryjski. Dodatkowe szkody poczyniła w 1881 roku eksplozja amunicji przechowywanej w katedrze oraz podobny wybuch w romańskim kościółku św. Mikołaja w 1912 r. Te wydarzenia doprowadziły do tego, że miasto zostało opuszczone. Na teren zrujnowanego miasta wchodzi się przez bramę, do której wiedzie stroma ulica 9 januara, wzdłuż murów, z ciekawą zabudową po drugiej stronie. Spacer w labiryncie uliczek pośród zarośniętych ruin robi niesamowite wrażenie, zwłaszcza na tle monumentalnego masywu górskiego. Zachowały się pozostałości ok. 240 domów, pałaców i świątyń. Dobrze wyglądająca wieża zegarowa pochodzi z czasów tureckich, podobnie jak ruiny wieży prochowej i łaźni. Sporo weneckich budowli z XVI stulecia znajduje się w zachodniej części miasta. Odseparowana od reszty zabudowy cytadela pochodzi z przełomu XV i XVI w. Starsze są tylko resztki katedry św. Mikołaja.

Dzisiaj niektóre budowle służą jako galerie i studia artystyczne. Na zewnątrz murów, prawie naprzeciwko bramy stoi XVII-wieczny meczet Omerbašića, z mauzoleum derwisza Hasana z tego samego okresu. Będąc w Starym Barze warto wejść na górę Rumija (1593 m n.p.m.) stanowi ona najwyższy szczyt pasma oddzielającego wybrzeże od Jeziora Szkoderskiego. Tę całodniową wyprawę najlepiej odbyć z miejscowym przewodnikiem. U podnóża góry na której znajduje się Stary Bar – w małej miejscowości – rośnie prawdopodobnie najstarsze drzewo Europy; drzewo oliwne o obodzie 10m. Jego wiek szacuje się na ponad 2000 lat . Legenda głosi, że przy oliwce dochodziło do pojednania skłóconych rodzin. Od 1963 r. jest chroniona jako pomnik przyrody.

Do góry

Čanj

Čanj jest małym turystycznym miastem położonym między Barem i Budvą. Posiada przepiękną żwirkową plażę długości 1200 m znaną pod nazwą „Perłowe Wybrzeże” po czarnogórsku „Biserna Obala”.

Kotorski senat w 1741 roku zdecydował o zamknięciu bramy miasta Kotor dla Czarnogórców (wtedy zarządzany przez Wenecjan). Zakaz wstępu do miasta i handel był sporym problemem dla siąsiadujących plemion. To doprowadziło do tego, że niektóre plemiona skierowały eksport do portu Špic, dzisiejszego Čanj, który wcześniej był wielokrotnie wykorzystywany. Jednakże istniał jeden problem – port ten nie posiadał praw (dokumentów) uprawniających do prowadzenia handlu. „Legalizacja” portu stała się międzynarodowym problemem.

Na samym początku rosyjska dyplomacja pracuje nad legalizacją portu Špic (Čanj), ale tym działanią przeciwstawiła się Europa ponieważ obawiała się obecności rosyjskej floty w regionie.

W XVIII w. zbudowano tu dwa magazyny, które były wykorzystywane do przechowywania żyta i inego typu towarów. W nich można było pomieścić ładunek z kilku dużych żeglowców pływających po Adriatyku w tamtych czasach. Dzisiaj są to jedyne kamienne budowle, które świadczą o dawnej historii Čanja.

Do góry

Sutomore

Sutomore leży nad zatoką Sutomorski zaliv, 10 km na północny-zachód od Baru. Jest to jedna z bardziej popularnych wśród Polaków miejscowości na wybrzeżu czarnogórskim. Nowoczesne miasteczko, które dysponuje dużą plażą (ok. 1300 m długości).

W okolicy warto obejrzeć kilka zabytków, z pięknie położonymi ruinami twierdzy Haj-Nehaj na czele. Kościół-cerkiew św. Tekli (sv. Tekle; XIII w.), który znajduje się około 1 km na zachód od miasta, gdzie odprawiane są nabożeństwa prawosławne i katolickie. Na cyplu Crni rt, również na zachód od miasta, stoi zabytkowa baszta Boškovicia (Boškovićeva kula).

Dużą atrakcją są okoliczne plaże. W Čanju jest niewielka Kraljičina plaža (Plaża Królowej), ulubione miejsce wypoczynku królowej Mileny podczas jej pobytów w pałacu Topolica. Nieopodal, również w Čanju znajduje się Biserna obala (Perłowe Wybrzeże; 1100 m długości). Obie plaże są piaszczyste, podobnie jak plaża w Sutomore (1300 m). Niewielka Crvena plaža, w małej zatoczce między Sutomore i Barem, nazwę zawdzięcza barwie kamieni.

Do góry

Petrovac

15 km na południowy wschód od Budvy leży Petrovac (Petrovac na moru). Jest to jedna z najczęściej odwiedzanych miejscowości na wybrzeżu czarnogórskim, w szczególności przez rodziny z dziećmi. Miasto posiada piaszczystą plażę, dużo zieleni (m.in. gaje oliwne) i liczne udogodnienia dla turystów.

Wenecka twierdza (obecnie ekskluzywny bar) na skałach na krańcu zatoki w ogóle nie przypomina fortecy. Warto podejść kamienną ścieżką na tyły okolicznych zabudowań, żeby zobaczyć imponujący klif, o który rozbijają się fale. Najstarsze wzmianki o osadzie pochodzą z XII stulecia, choć wiadomo, że istniała już w czasach rzymskich. W XIV i XV w. zbudowano cerkwie św. Ilije i św. Tomasza, stojące w zachodniej części miasta. Osadnictwo nad samym morzem zaczęło się rozwijać znacznie później – pod koniec XVIII w. Mniej więcej 200 lat wcześniej Wenecjanie zbudowali nad zatoką twierdzę Castel Lastua. Jej nazwa przeniosła się później na całe miasto, które zwano tak do 1919 r. Dzisiaj Petrovac jest jednym z najbardziej popularnych miejsc przede wszystkim wśród osób, które szukają prawdziwego odpoczynku z dala od hałasu. W mieście tym dominuje piaszczysta plaża, dużo zieleni oraz romantyczne restauracje nad samym morzem…

Do góry

Budva

Pierwsza historyczna osada na tych terenach istniała już w czasach antycznych. Historycy podejrzewają, że na początku była to wyspa, która później w naturalny sposób – lub przy pomocy człowieka – połączyła się ze stałym lądem, tworząc mały półwysep.

Chociaż Grecy zakładali wiele miast na terenie basenu Morza Śródziemnego, w przypadku dzisiejszego wybrzeża czarnogórskiego mieli utrudnione zadanie – plemię Ilirów zamieszkujące te ziemie nie pozwalało im na to. W takiej sytuacji Grekom udało się jedynie stworzyć pojedyncze „centra wymiany handlowej”, które nazywali emporia. Jednym z nich była dzisiejsza Budwa. W okresie VI-V wieku p.n.e. założyli miasto noszące nazwę Butua. Późniejsze losy dzisiejszej Budvy na długi okres czasu zostaną związane z Imperium Rzymskim, które zaczęło kolonizować Bałkany. Miasto zmieniło nazwę na Butuanum i weszło w skład nowej prowincji – Dalmacji. Poza rdzennymi mieszkańcami Budvy, na te tereny zaczęło napływać wiele innych ludów; byli to głównie Italikowie, ale również przybysze z Bliskiego Wschodu. Dzięki im zaczął się rozwijać handel i powstało dużo zakładów rzemieślniczych w obrębie Starówki.

Kolejny okres w historii Budvy to czasy panowania Biznacjum, pod którego władzę na kilka wieków dostali się również Słowianie przybywający z terenów dzisiejszej Polski. Po stworzeniu pierwszego niezależnego państwa, Budva weszła w skład księstwa Dukli. Od 1181 roku miasto rozwijało się jako port dzięki przejściu pod wpływy Królestwa Serbskiego na czele którego stał Stefan Nemanja. Wtedy otrzymało status miasta według dokumentu cara Duszana tzw. „zakonnika”.

Na przełomie XIV i XV wieku tereny nadmorskie dzisiejszej Czarnogóry stały się miejscem walk dwóch mocarstw, a mianowicie Wenecji i państwa Otomańskiego. Kiedy w ostateczności Królestwo Serbskie upadło w połowie XV wieku, duża część terenów przeszła we władanie Tureckie, jednakże Wenecjanom udało się „przechytrzyć” wrogów i zajęli wszystkie miasta na wybrzeżu od Ulcinja do Kotora, w tym także Budvę.

Jak się okazało, Budvie udało się uniknąć tureckiej okupacji. Wielokrotnie dochodziło do ostrzeliwania miasta przez statki otomańskie, ale tak jak w przypadku Kotoru, Turcy nigdy go nie zdobędą. Głównymi zarządcami miasta byli tzw. rektorzy wybierani spośród Wenecjan, którzy utrzymali się w Budvie aż do upadku Republiki w 1797 roku. Wtedy władzę przejęli Austriacy. Dzięki nim miasto zyskało Cytadelę, która miała chronić Budvę od strony morza, a którą możemy podziwiać do dnia dzisiejszego.

Stare Miasto (Starówka)

Stare miasto w Budvie zajmuje bardzo małą powierzchnię. Przechodząc przez jedną z bram, od razu można zauważyć typowy wenecki styl. Malutkie, wąskie uliczki, domy z okiennicami wybudowane z białego kamienia wydobywanego z pobliskich gór. Najpiękniejsze budynki pochodzą z okresu średniowiecza i zostały zaprojektowane w większości przez architektów włoskiego pochodzenia.

Na terenie Starówki znajdują się 3 świątynie warte odwiedzenia. Najstarszą z nich jest kościół św. Jana, który został wybudowany w VII wieku i aż do czasu zniesienia biskupstwa budwańskiego (nastąpiło to na początku XIX wieku) pełnił rolę katedry. Kolejna świątynia pochodząca z 840 roku, to Bogorodicna crkva (kościół Bogurodzicy), znany również pod włoską nazwą Santa Maria in Punta. Ostatni z kościołów p.w. Świętej Trójcy został zbudowany dopiero w 1804 roku w czasach Cesarstwa Austriackiego. Atrakcją turystyczną, która cieszy się dużym zainteresowaniem jest spacer po dobrze zachowanych weneckich murach miejskich okalających Starówkę.

Do góry

Sveti Stefan

Niecałe 10 km na południowy-wschód od Budvy znajduje się najbardziej interesujące miejsce na czarnogórskim wybrzeżu. Błękitne morze obmywa skalistą wysepkę, na której stoją stłoczone kamienne domki (jest to właściwie półwysep, połączony z lądem piaszczystą mierzeją z kamienną podmurówką). Tę wyjątkową lokalizację na początku XV w. wybrał dla siebie ród Paštrović, którego członkowie wzbogacili się po zwycięskiej bitwie morskiej z Turkami w Boce Kotorskiej. Pierwsze dokumenty wymieniające osadę pochodzą z 1442 r. Początkowo na wysepce wzniesiono tylko dwanaście domów, po jednym dla każdej rodziny rodu Paštrović i otoczono je murami obronnymi. Stopniowo domostw przybywało, aż powstałe miasteczko zajęło całą wysepkę. Paštroviciowie zamieszkiwali ją do lat 50. XX w. W 1960 r. urządzono tu ekskluzywny hotel, a domki Paštroviciów przerobiono na apartamenty, w których wypoczywali m.in. członkowie europejskich rodów królewskich czy gwiazdy, takie jak Sophia Loren, Kirk Douglas i Sylvester Stallone. Spacer po labiryncie wąskich uliczek, między małymi domkami, to prawdziwa przyjemność. Stoją tu również trzy cerkiewki: najstarsza św. Stefana z XV w. wzniesiona na najwyższej skale wysepki. Druga pod tym samym wezwaniem z 1894 r. oraz kościółek Przeobrażenia z 1693 znajdujący się niedaleko od wejścia na teren miasteczka.

Na chwilę obecną (z powodu prac restauratorskich) wysepka nie jest dostępna dla turystów.

Do góry

Kotor

W 168 r. p.n.e. na terenach dzisiejszego Kotoru została założona pierwsza osada, która nosiła nazwę Akurion. Podczas panowania Rzymian została zmieniona na Acruvium, natomiast kiedy przeszła pod władzę Bizancjum przyjęła nazwę Dekaderon. W średniowieczu na te tereny wkroczyli Słowianie i zmienili nazwę na Catarum, Catera-dzisiejszy Kotor. Rozwój miasta nastąpił pod koniec XII wieku, kiedy wybrzeże Czarnogóry zdobyło królestwo serbskie, w którym panowała dynastia Nemanjiciów. Wówczas Kotor zyskał szeroką autonomię i stał się ośrodkiem handlowym do którego przybywały liczne karawany. W 1389 roku po przegranej bitwie na Kosowym Polu państwo serbskie straciło wpływy nad terenami dzisiejszej Czarnogóry i Kotor pozostał bez ochrony. Na krótki okres czasu władzę przejęły rządy królów chorwacko-węgierskich, a później bośniackich. Na początku XV stulecia Kotor uniezależnił się, tworząc niepodległą republikę. W 1420 r. ciągłe ataki ze strony Turków zmusiły władze miasta, aby zwróciły się doWenecjan z prośbą o protektorat. Pod panowaniem „Najjaśniejszej Republiki” Kotor pozostał aż do 1797. Wenecjanie wybudowali łańcuch murów obronnych, który prowadził ze wzgórza aż do samego morza i okazał się nie do zdobycia nawet dla Turków. Kotor jest (obok Budvy) jedynym miastem na wybrzeżu Czarnogóry przez nich nie zdobytym. Długość murów wynosi 4,5 km, wysokość dochodzi do 20 m, a szerokość waha się od 2 a 15 m. Podczas panowania Wenecji w mieście rozwijała się również architektura wewnątrz murów, ale niestety w latach 1537, 1563, 1667 i 1729 miasto niszczyły silne trzęsienia ziemi. Po upadku Wenecji pojawili się Austriacy i uznali zatokę za idealny wojskowy port dla swojej floty. Nieco zamieszania wprowadziły wojny napoleońskie, podczas których miasto przechodziło z rąk do rąk (rosyjskich, francuskich, czarnogórskich), aby w ostateczności w 1814 roku ponownie Austriacy powrócili i pozostali na terenach Kotora aż do końca I wojny światowej. W 1918 roku Kotor i cała Czarnogóra stała się częścią Jugosławii. Podczas II wojny światowej miasto okupowali najpierw Włosi, a później Niemcy. Wyzwolenie nastąpiło 21 listopada 1944 r. Kotor w swojej niedalekiej przeszłości jeszcze raz został zniszczony, tym razem w wyniku silnego trzęsienia ziemi (7,3 stopnia w skali Richtera). Uszkodzonych zostało około 600 zabytków i większość starej części miasta, która później została odbudowana. W tym samym roku UNESCO umieściło Kotor na liście Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego.

Stare miasto

Na samą Starówkę można wejść przez trzy bramy. Zwiedzanie najlepiej zacząć przy głównym wejściu od strony portu. Mijając bramę wchodzi się na największy plac Starówki – Trg oružja lub Trg Oktobarske revolucije (Plac Broni), gdzie stoi wieża zegarowa z 1602 roku, a pod nią nietypowy pręgierz ze szczytem w kształcie piramidy na którym w okresie średniowiecza byli wieszani przestępcy. Idąc dalej dochodzi się do Placu Braterstwa i Jedności (Trg bratstva i jedinstva) na którym dominuje romańsko-bizantyjska cerkiew św. Łukasza z 1195 r. Nawę przykrywa kopułka, a wewnątrz znajduje się piękny ikonostas z końca XII w.

Najbardziej interesującym kościołem jest katedra św.Trifuna jedna z najstarszych romańskich świątyń nad Adriatykiem. Została zbudowana w 1116 roku. Fasadę od strony placu obejmują dwie czworoboczne wieże. Wnętrze to trójnawowa bazylika z ciekawie złączonymi kolumnami oddzielającymi nawy. Warto też zobaczyć katedralny skarbiec, który zawiera m.in. tryptyk Girolama de Santacroce, wczesnochrześcijański sarkofag, wiele złotych i srebrnych rekwizytów liturgicznych oraz krzyż którym jeden z papieży błogosławił wojska Jana Sobieskiego przed rozpoczęciem bitwy.

Do góry

Perast

Od najwcześniejszych lat swojego istnienia Perast był odwrócony w stronę morza. Już w 1336 roku posiadał stocznię, która działała do początku XIX wieku. Prawa miejskie otrzymał w 1580 roku i utrzymał ten status do 1950 roku. Największy rozwój Perastu przypadł na XVII i XVIII wiek, kiedy na morzach całego świata pływało tysiące statków zbudowanych w tym mieście. W związku z tym, że w Peraście znajdowała się jedna z najbardziej znanych szkół morskich, sam car Piotr Wielki wysyłał tam synów zamożnych rodzin, aby zdobywali doświadczenie przy boku znanego matematyka i marynarza Marka Martinovića. Historyczne księgi informują, że w latach 1697-1698 na statku Martinovića, pływało aż 17 rosyjskich książąt.

Swój rozwój Perast zawdzięcza morzu, a najbardziej monumentalne budowle miasta pochodzą właśnie z okresu XVIII wieku.

Plan Perasta jest bardzo prosty – jedna, długa ulica biegnie przez całe miasto wzdłuż wybrzeża, a od niej odchodzą schody, które prowadzą do górnej części. W samym centrum znajduje się plac, na którym dominuje kościół św. Mikołaja ze swoją imponującą wieżą zegarową wysokości 55 metrów. Według planów miała to być trójnawowa świątynia, która nigdy nie została ukończona z powodu braku pieniędzy. Dzisiaj, w prezbiterium i zakrystii znajduje się biblioteka z bogatymi zbiorami oraz muzeum.

Obecny kościół pochodzi z XVII wieku, a ostatnią dobudowaną jej częścią jest przepiękna dzwonnica z 1691 roku. Na zachodniej ścianie świątyni znajduje się tablica z tekstem wyrytym w narodowym języku wspominającym zwycięstwo wojsk Perastu przeciw liczniejszej armii tureckiej dnia 15 maja 1654 roku. Na pamiątkę tego wydarzenia do dnia dzisiejszego, każdego roku,15 maja odbywa się tzw. „Rzucanie koguta”, święto które ma symbolizować ducha waleczności i mądrości jakim wtedy wykazali się mieszkańcy miasta.

Oprócz kościoła św. Mikołaja, Perast posiada jeszcze 17 innych świątyń. Jedną z bardziej interesujących jest cerkiew św. Anny, która znajduje się w górnej części miasta z pięknymi freskami Tripo Kokolja. Centrum Perasta słynnie również z monumentalnych pałaców, które w większości zostały opuszczone i dzisiaj są zaniedbane. Świadczą one jednakże o złotym okresie miasta.

Pałac Bujovića został wybudowany pod koniec XVII wieku i jest najlepszym przykładem architektury renesansowo-barokowej. Właściciel pałacu był bardzo znanym marynarzem. Legenda głosi, że był bardzo dumny ze swojego, olbrzymiego domu. Kiedy na pytanie Bujovića, czy może wybudować jeszcze ładniejszy pałac od tego, główny architekt odpowiedział, że tak – właściciel w napadzie złości zrzucił go z dachu do morza. Dzisiaj w tym obiekcie znajduje się muzeum miasta Perestu z licznymi eksponatami, dokumentami oraz zdjęciami, które świadczą o bujnej historii miasta.

Do góry

Herceg Novi

Herceg Novi został założony w 1382 roku przez bośniackiego króla Tvrdko I Kotromanića i nazwany na początku św. Stefan albo Castelnuovo. Życzeniem Tvrdka było, aby Bośnia posiadała własny port morski i nie była dłużej uzależniona w handlu od Dubrownika. W takiej sytuacji mieszkańcy dokonali blokady miasta i zmusili bośniackiego władcę, aby uznał monopol dalmatyńczyków na handlu solą. Po śmierci Tvrdka, wojewoda Sandalj Hranić Kosacza otrzymał miasto Herceg Novi w spadku. Od tego momentu miasto z dużym sukcesem zajmowało się handlem różnego rodzaju wyrobami.

Swoją dzisiejszą nazwę miejscowość otrzymała w czasach panowania siostrzeńca wojewody Kosacza, hercega (stopień szlachecki w ówczesnej Bośni) świętego Sawy – Stjepana Vukczića Kosacza, kiedy Herceg Novi przeżywał swój największy rozkwit. Turcy zdobyli miasto w 1482 roku i z krótką przerwą w latach 1538-1539, kiedy przejęli je Hiszpanie, władali nim przez prawie dwa wieki do 1687 roku.

Po okresie panowania tureckiego na terenach miasta pojawiły się różne narody, które pozostawiły głębokie ślady w historii i kulturze tego regionu. Kolejnym okupantem byli Wenecjanie utrzymujący się przy władzy aż do upadku republiki w 1797 roku. Od tego momentu dochodziło do kolejnych częstszych walk o panowanie nad miastem.

Rezultatem pokoju w Campo Formino z 1797 roku było przyznanie Herceg Novi Austriakom, którzy utrzymali się tam do 1806 roku. Na kolejny rok władzę przejęli Rosjanie, a w okresie napoleońskim (po pokoju tylżyckim w 1807 r.) do miasta wkroczyli Francuzi, którzy oddali Herceg Novi w 1814 roku Austriakom. Cała zatoka Boka Kotorska była we władzy Cesarstwa Austrowęgierskiego, aż do końca I wojny światowej. Królestwo Czarnogóry przez cały okres wojny próbowało wyrwać miasto z rąk austriackich, przeprowadzając wielokrotne bombardowanie Herceg Novi z okolicznych wzgórz Lovćen. Wojsko serbskie wkroczyły do zatoki 7 listopada 1918 roku. Po zakończeniu I wojny światowej dochodzi do połączenia Serbów, Chorwatów i Słoweńców i stworzenia wspólnego państwa zwanego Królestwem SHS, a później Jugosławią. W jej skład, od roku 1923 wszedł również region Boki Kotorskiej.

W czasie II Wojny Światowej, po kapitulacji Jugosławii, Herceg Novi był okupowany przez Włochów, a później przez Niemców. Ponownie wyzwolony został dnia 28 października 1944 roku i od tego momentu wszedł w skład Socjalistycznej Republiki Czarnogóry.

Co warto zobaczyć

Trg Herceg Stjepana

Główny plac Starówki, popularnie zwany Belavista na którym między palmami stoi cerkiew św.Michała Archanioła lub po serbsku Arhandjela Mihajla założona w latach 1900-1910 w stylu serbsko-bizantyjskim.

Wieża zegarowa

Znana jako Sahat kula z 1667 r. Jej górna ośmiokątna część zwieńczona blankami, przypomina figurę szachową. Na dole znajdują się schody króla Tvrtko, które schodzą do najbardziej popularnego placu Nikole Đurkovića.

Kanli Kula

Została skonstruowana w 1487 roku przez Turków. Budowla broniła miasto od strony lądu, służyła również jako więzienie. Po II wojnie światowej jej wnętrze zaadaptowano na letni amfiteatr pod otwartym niebem z 1200 miejsc.

Forte mare

Forteca Forte Mare razem z cytadelą broniła miasto od strony morza. Zbudowali ją Turcy na przełomie XV i XVI wieku. Później została ona rozbudowana przez Wenecjan.Od Forte Mare prowadzą schody do plaży i portu.

Twierdza Španjola

Znajduje się na wzgórzu ponad miastem. Została skonstruowana-podczas krótkiego panowania Hiszpanów w 1538 roku-w kształcie kwadratu z czterema narożnymi bastionami. Z murów twierdzy roztacza się przepiękny widok na miasto i zatokę.

Comments are closed.